Cách chọn môn upper-secondary mà không tự khóa mình vào một tương lai

Cách chọn môn upper-secondary mà không tự khóa mình vào một tương lai

Cách chọn môn upper-secondary mà không tự khóa mình vào một tương lai

Một tổ hợp môn có thể trông lớn hơn ý nghĩa thật của nó.

Ở Secondary 2 hoặc Secondary 3, một học sinh có thể nhìn vào English, Mother Tongue, Mathematics, Science, Humanities, các môn tự chọn và cấp độ môn học, rồi âm thầm biến tất cả thành một câu hỏi đáng sợ: “Nếu mình chọn sai bây giờ, mình đang đóng lại tương lai nào?”

Trong hệ thống Full Subject-Based Banding của Singapore, nỗi lo này có thể phức tạp hơn. Hệ thống được thiết kế để linh hoạt hơn, cho phép học sinh học các môn ở cấp độ khác nhau tùy theo thế mạnh. Nhưng linh hoạt không tự động làm quyết định trở nên dễ dàng. Đôi khi nó tạo ra một vấn đề mới: bạn nhìn thấy nhiều con đường hơn, nên mỗi lựa chọn có vẻ chứa nhiều hậu quả ẩn hơn.

Cách hữu ích hơn để nghĩ về môn upper secondary là: cấp độ môn học ảnh hưởng đến nhóm lựa chọn tiếp theo, nhưng nó không phải là phán quyết sớm về nghề nghiệp tương lai. Hãy xem chúng như những ràng buộc cần hiểu, bằng chứng cần thu thập, và những cánh cửa cần giữ mở ở nơi thật sự quan trọng.

Bắt đầu với những cánh cửa có thật, không phải những cánh cửa bạn tưởng tượng

Sai lầm đầu tiên là xem mọi lựa chọn môn học đều có mức độ vĩnh viễn như nhau.

Một số lựa chọn tạo ra cổng vào thật. Một khóa học có thể yêu cầu một môn nhất định, điểm tối thiểu, hoặc một cấp độ cụ thể. Một lộ trình sau secondary có thể dễ hơn nếu bạn giữ Mathematics, Science, một ngôn ngữ, hoặc một môn ứng dụng liên quan ở cấp độ phù hợp. Những cổng này cần được xem xét cẩn thận.

Những lựa chọn khác chỉ có vẻ như cổng vào vì người lớn, bạn học hoặc bình luận trên mạng nói về chúng như nhãn dán con người. “Science nghĩa là học sinh nghiêm túc.” “Humanities ít lựa chọn hơn.” “Pure science an toàn hơn.” “Design rủi ro.” Những câu này có thể chứa áp lực văn hóa, nhưng chúng không giống với yêu cầu tuyển sinh.

Trước khi chọn, hãy tách thành hai danh sách.

Danh sách thứ nhất là sự thật:

  • Bạn đang nghiêm túc cân nhắc những khóa học hoặc lộ trình post-secondary nào?
  • Chúng thật sự yêu cầu hoặc ưu tiên môn hay cấp độ nào?
  • Yêu cầu nào là cố định, và yêu cầu nào linh hoạt?
  • Bạn có thể kiểm chứng điều đó qua MOE, trường, polytechnic, junior college hoặc ITE ở đâu?

Danh sách thứ hai là xã hội:

  • Lựa chọn nào có vẻ danh giá?
  • Lựa chọn nào khiến gia đình cảm thấy an toàn hơn?
  • Lựa chọn nào đang phổ biến trong lớp?
  • Lựa chọn nào đang bị đánh giá mà chưa có nhiều bằng chứng?

Cả hai danh sách đều quan trọng, đặc biệt ở Singapore, nơi các lộ trình giáo dục có thể tạo cảm giác cạnh tranh và kỳ vọng gia đình thường rất nghiêm túc. Nhưng không nên trộn chúng với nhau. Một yêu cầu thật nên định hướng kế hoạch. Một áp lực xã hội cần được thảo luận, đặt câu hỏi và so sánh với bằng chứng.

Full SBB đổi câu hỏi từ “mình thuộc stream nào?” thành “cấp độ nào phù hợp với môn này lúc này?”

Full Subject-Based Banding được thiết kế để bớt phân loại học sinh bằng một nhãn stream rộng. Trên thực tế, học sinh có thể học các môn khác nhau ở cấp độ khác nhau, và các cấp độ đó có thể phản ánh thế mạnh khác nhau.

Điều này đổi câu hỏi nghề nghiệp.

Câu hỏi không phải là: “Mình là học sinh cấp cao hay cấp thấp?”

Câu hỏi tốt hơn là: “Với môn này, ở thời điểm này, cấp độ nào cho mình sự kết hợp tốt nhất giữa học tập, bằng chứng và độ linh hoạt cho tương lai?”

Điều này quan trọng vì nghề nghiệp hiếm khi dùng toàn bộ hồ sơ học tập của bạn như một khối đơn giản. Một học sinh có thể mạnh ở Mathematics nhưng chưa tự tin ở ngôn ngữ. Một học sinh khác có thể viết tốt, thích vấn đề liên quan đến con người, nhưng vẫn cần hỗ trợ trong các môn Science nâng cao. Một học sinh thứ ba có thể chưa nổi bật ở tuổi 15, nhưng cải thiện khi môn học trở nên ứng dụng hoặc có ý nghĩa hơn.

Cấp độ môn học vì vậy không phải mô tả tính cách. Nó là sự phù hợp giáo dục hiện tại giữa học sinh, môn học, nhịp độ, yêu cầu đánh giá và một lộ trình tiếp theo có thể xảy ra.

Cách nhìn này nhân văn hơn và thực tế hơn. Bạn không cần quyết định mình là kiểu người nào. Bạn cần quyết định môn học này có thể cho bạn loại bằng chứng và sự chuẩn bị nào tiếp theo.

Dùng kiểm tra ba cánh cửa

Khi lựa chọn môn học trở nên rối, hãy dùng ba cánh cửa: cánh cửa yêu cầu, cánh cửa chuẩn bị và cánh cửa khám phá.

Cánh cửa yêu cầu hỏi: “Môn hoặc cấp độ này có giữ mở một lộ trình mình có thể thật sự muốn không?”

Đây là cánh cửa cụ thể nhất. Nếu bạn đang nghiêm túc cân nhắc một lộ trình cần môn hoặc cấp độ nhất định, đừng dựa vào lời đồn. Hãy kiểm tra trang tuyển sinh và hỏi trường yêu cầu nào áp dụng cho cohort của bạn. Hệ thống giáo dục Singapore thay đổi, và chi tiết có thể khác theo lộ trình và năm.

Cánh cửa chuẩn bị hỏi: “Môn này có giúp mình xây kỹ năng, ngôn ngữ, numeracy hoặc thói quen có thể cần sau này không?”

Không phải môn hữu ích nào cũng là cổng tuyển sinh chính thức. Một số môn xây cách tư duy có thể chuyển sang nhiều lĩnh vực. Mathematics có thể hỗ trợ business, computing, engineering, data, economics và một số lộ trình social science. English và Humanities có thể hỗ trợ communication, law-related interests, psychology, media, teaching và leadership. Science có thể xây thói quen dùng bằng chứng, tư duy hệ thống và giải quyết vấn đề cẩn thận ngay cả khi bạn không trở thành nhà khoa học.

Cánh cửa khám phá hỏi: “Môn này có cho mình thử một mối quan tâm trước khi đưa ra cam kết lớn hơn không?”

Đây là phần nhiều học sinh chưa dùng hết ở upper secondary. Một môn học không chỉ là máy tạo điểm. Nó có thể là cách ít rủi ro để xem bạn có thích một kiểu vấn đề không: thiết kế một cuộc điều tra, giải thích nguyên nhân lịch sử, xây lập luận, giải bài toán trừu tượng, làm việc với ý tưởng thị giác, hoặc tạo ra thứ gì đó thực tế.

Lựa chọn môn mạnh thường bảo vệ ít nhất một cánh cửa yêu cầu, phát triển một cánh cửa chuẩn bị và mở ra một cánh cửa khám phá. Nó không cần tối đa hóa cả ba cùng lúc.

Đừng giữ mọi cánh cửa mở bằng cái giá là học không tốt

Có một chiến lược rất hấp dẫn: chọn tổ hợp “cao nhất” hoặc khó nhất có thể, vì nó có vẻ giữ nhiều lựa chọn hơn.

Đôi khi điều đó hợp lý. Nếu học sinh đang theo kịp, có hứng thú và có khả năng cần các môn đó sau này, một tổ hợp khó có thể phù hợp.

Nhưng “khó hơn” không tự động có nghĩa là “chiến lược hơn”.

Một cấp độ môn học liên tục vượt quá nền tảng hiện tại có thể tiêu tốn thời gian, sự tự tin và sự chú ý mà bạn cần ở nơi khác. Nếu kết quả là học hời hợt, căng thẳng kéo dài và ít bằng chứng về hứng thú thật, lựa chọn đó không mở như vẻ ngoài.

Sai lầm ngược lại cũng có thể xảy ra. Một học sinh có thể bỏ một môn quá nhanh chỉ vì một term khó, một giáo viên không hợp, hoặc một chủ đề làm mình nản. Như vậy cánh cửa đóng lại trước khi có đủ bằng chứng.

Câu hỏi hữu ích không phải là “mình có sống sót qua môn này không?” hay “đây có phải lựa chọn an toàn nhất không?” Mà là:

Mức thử thách này có đủ cao để xây lựa chọn tương lai, nhưng đủ thực tế để mình học tốt và tạo bằng chứng đáng tin không?

Bằng chứng đáng tin không có nghĩa là điểm hoàn hảo. Nó nghĩa là bạn có đủ tiến bộ, hiểu biết và sức bền để biện minh cho bước tiếp theo.

Một học sinh, ba loại bằng chứng

Hãy xem một ví dụ tổng hợp, không phải một người thật.

Nadia quan tâm đến môi trường, design và business. Cha mẹ nghĩ Science giữ lựa chọn an toàn nhất. Bạn bè nói các lộ trình liên quan đến business thực tế hơn. Bản thân Nadia thích công việc thị giác, nhưng lo rằng chọn môn ứng dụng hoặc sáng tạo sẽ khiến người lớn xem mình kém nghiêm túc.

Nếu Nadia hỏi: “Tổ hợp môn nào tốt nhất cho nghề nghiệp của mình?”, câu trả lời có thể quá rộng.

Kiểm tra ba cánh cửa làm quyết định nhỏ lại.

Với lộ trình môi trường, bạn ấy kiểm tra liệu Science và Mathematics ở cấp độ nào đó có quan trọng với các lựa chọn post-secondary không. Đó là cánh cửa yêu cầu.

Với business, bạn ấy hỏi liệu Mathematics, English, Humanities hoặc coursework phát triển trình bày và phân tích có xây sự chuẩn bị hữu ích không. Đó là cánh cửa chuẩn bị.

Với design, bạn ấy hỏi liệu một môn học, project, CCA, portfolio activity hoặc workshop ngoài trường có thể kiểm tra việc mình có thích tạo, chỉnh sửa và nhận feedback cho ý tưởng thị giác không. Đó là cánh cửa khám phá.

Nadia vẫn có thể chọn một tổ hợp còn bất định. Nhưng sự bất định đã rõ hơn. Bạn ấy không còn cố bắt một tổ hợp môn trả lời cho mọi tương lai có thể. Bạn ấy đang chọn cánh cửa nào đáng bảo vệ bây giờ, kỹ năng nào đáng củng cố, và mối quan tâm nào cần một bài thử nhỏ ngoài thời khóa biểu.

Hỏi mỗi môn là bằng chứng cho điều gì

Một môn học có thể tạo nhiều loại bằng chứng.

Điểm số có thể cho thấy thành tích hiện tại dưới một dạng đánh giá cụ thể. Coursework có thể cho thấy sự kiên nhẫn, tính nguyên bản hoặc sự cẩn thận. Project có thể cho thấy chủ động. Một môn khó nhưng đang cải thiện có thể cho thấy sức bền và chiến lược học tập. Một môn bạn không thích có thể cho thấy môi trường công việc liên quan có lẽ không hợp.

Điều này quan trọng vì quyết định nghề nghiệp tốt hơn khi bạn nhìn xa hơn nhãn dán. “Mình là science person” hoặc “mình không phải math person” thường quá thô. Câu hữu ích hơn là:

  • “Mình thích science khi nó giải thích các hệ thống thật, nhưng gặp khó với phần phải ghi nhớ nhiều.”
  • “Mình làm được mathematics khi luyện đều, nhưng không thích bài toán trừu tượng chỉ vì bản thân nó.”
  • “Mình thích Humanities vì mình thích diễn giải, tranh luận và viết, không phải vì nó dễ.”
  • “Mình thích design khi có thể cải thiện ý tưởng qua feedback, nhưng không thích làm gấp vào phút cuối.”

Những câu này hữu ích hơn nhãn môn học vì chúng chỉ về điều kiện làm việc, nhiệm vụ và cách học.

Chúng cũng giúp nói chuyện với cha mẹ và giáo viên. Thay vì nói “con ghét môn này”, bạn có thể nói: “Con đang cố hiểu vấn đề nằm ở nội dung, nhịp độ, kiểu assessment hay cách con chuẩn bị.” Người lớn có thể phản hồi cụ thể hơn.

Dùng kế hoạch bảo vệ lựa chọn

Nếu bạn chưa chắc, đừng cố bảo vệ mọi tương lai. Hãy bảo vệ những tương lai đủ thực tế để đáng quan tâm.

Dùng bài tập ngắn này.

Đầu tiên, viết ba hướng tương lai có thể có. Chúng có thể rộng: health sciences, business, design, computing, social services, media, engineering, education, law-related interests, entrepreneurship hoặc hướng khác.

Thứ hai, đánh dấu mỗi hướng là:

  • nghiêm túc: bạn có thể tưởng tượng một bước tiếp theo thật;
  • tò mò: bạn muốn khám phá, nhưng chưa đủ để hy sinh lựa chọn lớn;
  • nền: nghe thú vị, nhưng hiện có ít bằng chứng.

Thứ ba, kiểm tra môn hoặc cấp độ nào liên quan đến mỗi hướng nghiêm túc. Xác minh yêu cầu thay vì đoán.

Thứ tư, với mỗi hướng tò mò, chọn một bài thử nhẹ hơn. Đó có thể là trách nhiệm trong CCA, cuộc thi, holiday programme, project, cuộc trò chuyện với anh chị khóa trên, hoặc đọc kỹ trang khóa học.

Thứ năm, quyết định điều gì không cần bảo vệ. Điều này không dễ chịu nhưng cần thiết. Bạn không thể giữ mọi tương lai mở ngang nhau mà không trả giá. Mục tiêu không phải đóng cửa cẩu thả. Mục tiêu là ngừng trả giá cho những cánh cửa bạn thật ra không đang cân nhắc.

Khi nào nên nhờ giúp

Hãy nhờ giáo viên, school counsellor, ECG counsellor hoặc một người lớn đáng tin khi một trong ba điều đúng.

Thứ nhất, bạn không phân biệt được yêu cầu nào là thật. Đây là vấn đề thông tin, không phải vấn đề tự tin.

Thứ hai, kỳ vọng gia đình và bằng chứng của chính bạn kéo về hai phía rất khác nhau. Đây là vấn đề trò chuyện, không chỉ là vấn đề môn học.

Thứ ba, bạn đang chọn chủ yếu vì sợ: sợ trông kém năng lực, sợ làm ai thất vọng, sợ mất danh giá, hoặc sợ một quyết định quyết định cả đời.

Người lớn hữu ích không phải là người chỉ nói tổ hợp nào “tốt nhất”. Người lớn hữu ích giúp bạn tách yêu cầu, chuẩn bị, khám phá, áp lực và bằng chứng.

Lựa chọn môn học là một vị trí, không phải bản án

Môn upper secondary quan trọng. Chúng có thể ảnh hưởng đến lựa chọn post-secondary, sự tự tin, sự chuẩn bị và bằng chứng bạn mang vào quyết định tiếp theo.

Nhưng chúng không chứa toàn bộ tương lai của bạn.

Cơ hội của Full SBB không chỉ là linh hoạt về cấp độ môn học. Đó là cơ hội để suy nghĩ chính xác hơn. Môn nào là cổng vào? Môn nào là chuẩn bị? Môn nào là khám phá? Lựa chọn nào dựa trên bằng chứng, và lựa chọn nào chủ yếu dựa trên nỗi sợ hoặc địa vị?

Bạn không cố viết câu chuyện nghề nghiệp cuối cùng ở tuổi 14 hoặc 15. Bạn đang chọn một vị trí để quyết định tiếp theo có nhiều thông tin hơn.

Đó là một quyết định nhỏ hơn việc chọn tương lai mãi mãi. Nó vẫn quan trọng. Nó chỉ cần những câu hỏi rõ hơn.

Nguồn tham khảo và đọc thêm